Marta Mszanowska

Położna z sali porodowej. Towarzyszy rodzącym na co dzień i wie, co naprawdę dzieje się przy porodzie. Na platformie prowadzi tematy porodu: fazy, pozycje, oddech i współpracę z personelem.
Grupa kobiet w ciąży na zajęciach szkoły rodzenia ćwiczy przewijanie niemowlaka na fantomie

Szkoła rodzenia. Od którego tygodnia ciąży warto zacząć przygotowania? Radzi położna

Pytacie mnie o to non stop: kiedy właściwie zacząć się przygotowywać? Nie ma jednej sztywnej daty, ale jest rozsądna kolejność. W tym artykule pokazuję, co warto zrobić w każdym trymestrze, żeby dojść do porodu z planem, a nie z pustką w głowie. Od wyboru szpitala, przez zapis do szkoły rodzenia, po to, skąd wiedzieć, że już czas jechać.

Nie ma jednej idealnej daty startu

Często słyszę pytanie, czy ktoś się spóźnił, bo zaczyna dopiero w szóstym miesiącu. Nie ma czegoś takiego jak spóźnienie. Jest za to kolejność, w której pewne rzeczy łatwiej ogarnąć wcześniej, a inne naprawdę mają sens dopiero bliżej terminu.

Zapis do szkoły rodzenia to dobry punkt odniesienia w tej kolejności. Zapisać się warto między 20. a 28. tygodniem ciąży, ponieważ wiele szkół ma ograniczoną liczbę miejsc, a cały cykl zajęć może zająć od 4 do 6 tygodni, choć zależy to od organizacji danej szkoły. Ważniejsze od samej daty jest to, żebyście zdążyli przetrawić materiał, a nie tylko go obejrzeć tuż przed porodem w pośpiechu.

Pierwszy trymestr: rozejrzyjcie się, zanim podejmiecie decyzje

W pierwszych tygodniach większość energii idzie w samo oswojenie się z tym, że jesteście w ciąży. To normalne i wystarczy na ten czas. Jedna rzecz, którą warto zacząć rozważać już teraz, to gdzie chcecie rodzić.

Wybór szpitala czy oddziału porodowego wpływa później na wiele innych decyzji: jak wygląda tam przyjęcie, czy jest możliwość porodu rodzinnego, jakie procedury obowiązują przy pierwszym kontakcie z dzieckiem. W wielu szpitalach można umówić się na dzień otwarty albo zwiedzanie oddziału porodowego jeszcze przed terminem. Nie wszystkie szpitale organizują takie zwiedzanie, dlatego warto wcześniej sprawdzić ofertę placówki albo zapytać o to podczas wizyty lub w szkole rodzenia. Większość szpitali, zwłaszcza w większych miejscowościach, umożliwia jednak wejście na oddział. Warto też obejrzeć filmy i zdjęcia w mediach społecznościowych placówki, bo to pomaga poznać miejsce porodu, a czasem w ogóle je wybrać. Jeśli macie taką możliwość, skorzystajcie, bo miejsce, które znacie, jest mniej straszne niż miejsce, o którym tylko czytaliście.

Drugi trymestr: szkoła rodzenia i pierwsza wersja planu porodu

To zwykle najlepszy moment, żeby zapisać się na szkołę rodzenia, online albo stacjonarną. Macie już za sobą pierwsze tygodnie i zmęczenie ciążowe często trochę siada, a jednocześnie zostaje sporo czasu, żeby spokojnie przejść przez materiał, wrócić do trudniejszych fragmentów i przedyskutować je z partnerem.

W tym samym czasie warto zacząć pierwszą, roboczą wersję planu porodu. Nie musi być gotowa od razu, to dokument, do którego wracacie i który zmieniacie w miarę tego, jak dowiadujecie się więcej. Zapiszcie w nim, co jest dla Was ważne: kto ma być przy Was na sali, jak podchodzicie do łagodzenia bólu, czego oczekujecie po porodzie w pierwszych godzinach z dzieckiem. Więcej o tym, jak partner może się w to włączyć, znajdziecie w moim artykule „Rola partnera przy porodzie”.

W kursie „Czas na poród” prowadzę Was krok po kroku przez fazy porodu i decyzje, które warto przemyśleć wcześniej. Dzięki temu plan porodu opiera się na tym, co realnie może się zdarzyć na sali, a nie tylko na Waszych życzeniach spisanych bez tej wiedzy.

Trzeci trymestr: dopracowanie planu i przygotowanie emocjonalne

Ostatnie tygodnie to czas na dopięcie szczegółów: ostateczna wersja planu porodu, spakowana torba, ustalone z partnerem role. To też moment, kiedy u wielu kobiet rośnie napięcie i strach, nawet jeśli wcześniej czuły się spokojnie. To normalne, nie oznacza, że coś idzie nie tak.

Jeśli czujecie, że strach zaczyna Wam ciążyć bardziej niż zwykle, pisałam o tym osobno w artykule „Lęk przed porodem”, razem z konkretnymi technikami, które pomagają go oswoić.

Ostatnie tygodnie: skąd wiecie, że już czas

To pytanie, które słyszę najczęściej ze wszystkich: skąd będziemy wiedzieć, że to już? Jeżeli skurcze pojawiają się regularnie co około 5 minut, trwają około 60 sekund i utrzymują się przez co najmniej godzinę, zwykle jest to dobry moment, aby udać się do szpitala. Przebieg porodu i odczuwanie skurczów są jednak indywidualne i nie ma tu jednego schematu dla wszystkich, dlatego warto liczyć czas trwania i częstotliwość skurczów, ale też obserwować reakcję własnego organizmu. Do szpitala jedźcie od razu, niezależnie od skurczów, jeśli odejdą wody płodowe, pojawi się krwawienie, zmniejszą się ruchy dziecka albo wystąpi silny ból lub inny niepokojący objaw. Kobiety z ciążą wysokiego ryzyka albo z nieprawidłowym jej przebiegiem powinny kierować się indywidualnymi zaleceniami swojego lekarza lub położnej. Przy pierwszym dziecku zwykle jest więcej czasu, niż się wydaje w emocjach.

Dobra wiadomość jest taka, że nie musicie sami oceniać, czy to już pora. Możecie zawsze zadzwonić na oddział i opisać, co się dzieje, personel podpowie, czy już jechać, czy jeszcze poczekać w domu.

W skrócie: Od kiedy przygotowywać się do porodu (podsumowanie)

Szukacie szkoły rodzenia online dla dwojga? Zobaczcie, jak wygląda nasza.

Najczęstsze pytania

Od którego tygodnia ciąży warto zacząć przygotowania do porodu?

Nie ma jednej właściwej daty. Pierwszy trymestr to dobry czas na rozejrzenie się za miejscem porodu, a zapis do szkoły rodzenia najlepiej zaplanować między 20. a 28. tygodniem ciąży, żeby zdążyć też z pierwszą wersją planu porodu.

Kiedy wybrać szpital, w którym urodzicie?

Można zacząć rozważać to już w pierwszym trymestrze. W wielu szpitalach da się umówić na zwiedzanie oddziału porodowego przed terminem, co pomaga oswoić miejsce, zanim naprawdę tam pojedziecie.

Kiedy warto spisać plan porodu?

Dobrym momentem na pierwszą wersję jest drugi trymestr. To dokument roboczy, do którego wracacie i który zmieniacie w miarę tego, jak dowiadujecie się więcej o porodzie i swoich preferencjach.

Skąd wiadomo, kiedy jechać do szpitala?

W wielu szpitalach dobrym sygnałem jest to, że skurcze pojawiają się regularnie co około 5 minut, trwają około 60 sekund i utrzymują się przez co najmniej godzinę, albo że odejdą wody płodowe. W razie wątpliwości zawsze można zadzwonić na oddział i opisać sytuację zamiast oceniać samodzielnie.

Kobieta w ciąży siedzi z zamkniętymi oczami na piłce, ćwicząc spokojny oddech

Lęk przed porodem. Jak sobie z nim radzić? Radzi położna i trenerka hipnoporodu

Wiele kobiet pyta mnie, jak przestać się bać, zanim w ogóle zacznie się poród. Szczerze? Nie da się wyłączyć strachu jak lampki. Można za to sprawdzić, skąd on właściwie się wziął, i mieć konkretne narzędzia, które pomagają go oswoić. W tym artykule pokazuję, co naprawdę pomaga, łącznie z hipnoporodem, którego uczę od lat.

Skąd bierze się strach przed porodem

Rodząca kobieta walczy z lękiem o siebie i o dziecko, boi się bólu i komplikacji. To normalna reakcja, nie słabość. Ale ten strach rzadko bierze się wyłącznie z samego faktu porodu. Często wynika z cudzych opowieści: relacji koleżanek, czasem podkolorowanych, artykułów znalezionych w środku nocy, mediów, które chętniej piszą o trudnych porodach niż o tych, które przebiegły spokojnie.

Zanim spróbujesz „przestać się bać”, warto zauważyć, że część tego strachu wcale nie jest Twoja. Ktoś Ci go przekazał, nieraz w dobrej wierze.

Nazwać źródło strachu, zanim zaczniesz z nim pracować

To pierwszy krok, który polecam każdej kobiecie, z którą pracuję: spisz dokładnie, czego się boisz. Bólu, którego nie będziesz umieć znieść? Utraty kontroli? Konkretnej historii, którą ktoś Ci opowiedział? Im dokładniej to nazwiesz, tym łatwiej będzie z tym pracować.

Kiedy nazwiesz źródło, łatwiej odróżnić to, co realnie może się wydarzyć i na co można się przygotować, od tego, co jest tylko cudzą, przypadkową opowieścią, która się w Tobie zagnieździła. To nie znaczy, że każdy strach da się w pełni wytłumaczyć. Ale nazwany strach jest łatwiejszy do oswojenia niż ten bez kształtu.

Techniki, które pomagają oswoić lęk

Kilka sprawdzonych sposobów, z których korzystam z kobietami przygotowującymi się do porodu:

Jak naprawdę działa hipnoporod (i czego nie obiecuje)

Jestem certyfikowaną trenerką hipnoporodu i uczę tej techniki na sali porodowej od lat, więc powiem to wprost: nie obiecuję nikomu porodu bez bólu. Hipnoporod nie polega na utracie świadomości. To zestaw technik: świadomy oddech, głęboka relaksacja, wizualizacje oraz praca z uwagą i interpretacją skurczów. Uczę pracy z ciałem i umysłem, opartej na głębokim odprężeniu, oddechu i wizualizacji, która pomaga ciału mniej się spinać w reakcji na strach. Ma to swoje uzasadnienie fizjologiczne. Silny stres i lęk sprzyjają wydzielaniu adrenaliny i napięciu mięśniowemu, co u części kobiet nasila odczuwanie bólu. Techniki relaksacyjne, których uczę, ograniczają tę reakcję organizmu.

💡 Wskazówka od położnej: Napięcie samo w sobie potrafi nasilać odczuwanie bólu. Hipnoporod uczy, jak to napięcie rozpoznać i rozluźnić, zamiast z nim walczyć. To narzędzie radzenia sobie, nie gwarancja konkretnego przebiegu porodu. Każdy poród jest inny, i to jest z Twojej strony okej, żeby to wiedzieć zawczasu.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje niefarmakologiczne metody wspierające komfort rodzącej, w tym techniki relaksacyjne. Jeśli chcesz sprawdzić, co na ten temat mówią badania, warto zajrzeć do przeglądów Cochrane: Techniki relaksacyjne w łagodzeniu bólu porodowego oraz Hipnoza w łagodzeniu bólu podczas porodu.

Kiedy warto poszukać dodatkowego wsparcia

Czasem strach przed porodem jest na tyle silny, że sama praca z oddechem czy afirmacjami nie wystarcza. Jeśli lęk przed porodem odbiera Ci sen, powoduje ciągły niepokój albo w ogóle uniemożliwia myślenie o porodzie bez paniki, to sygnał, żeby porozmawiać z psychologiem perinatalnym. Silny, utrzymujący się lęk przed porodem określa się mianem tokofobii. Nie każdy stres czy obawy przed porodem oznaczają tokofobię, bo większość kobiet doświadcza naturalnych wątpliwości i niepokoju. O tokofobii mówimy wtedy, gdy lęk jest bardzo nasilony i wpływa na codzienne funkcjonowanie albo na podejmowanie decyzji dotyczących ciąży i porodu. To termin medyczny, który rozpoznaje psycholog lub psychiatra. Czasem kobiety wcale nie boją się samego porodu, tylko bólu albo pobytu w szpitalu. Silny, obezwładniający lęk zdarza się częściej, niż myślisz, i tak jak przy każdym innym silnym lęku, warto mieć przy sobie dodatkowe wsparcie.

W skrócie: Lęk przed porodem (podsumowanie)

Najczęstsze pytania

Czy strach przed porodem jest normalny?

Tak. Rodząca kobieta zwykle boi się bólu, komplikacji albo utraty kontroli, to naturalna reakcja. Część tego lęku często pochodzi z cudzych opowieści i mediów, nie tylko z własnego doświadczenia.

Czy hipnoporod gwarantuje poród bez bólu?

Nie. Hipnoporod to technika oddechu, głębokiego odprężenia i wizualizacji, która pomaga ciału mniej się spinać w reakcji na strach. To narzędzie radzenia sobie, nie obietnica konkretnego przebiegu porodu.

Co pomaga oswoić strach przed porodem oprócz hipnoporodu?

Konkretna wiedza o tym, co dzieje się na sali porodowej, techniki oddechowe, wizualizacja i afirmacje powtarzane w ostatnich tygodniach ciąży, a także rozmowa z partnerem o tym, czego się boisz.

Kiedy strach przed porodem wymaga dodatkowego wsparcia?

Gdy odbiera Ci sen, powoduje ciągły niepokój albo uniemożliwia myślenie o porodzie bez paniki. Wtedy warto porozmawiać z psychologiem perinatalnym, to nie oznacza, że coś jest z Tobą nie tak.

Partner trzyma za rękę rodzącą kobietę podczas skurczów, w tle położna w fartuchu i maseczce

Jak partner może pomóc przy skurczach? Radzi położna

Skurcz trwa, rodząca się garbi, oddech przyspiesza, a Wy stoicie obok i nie wiecie, czy dotknąć, czy się odsunąć. To jeden z najczęściej zadawanych mi pytań: co konkretnie robić rękami i głosem, kiedy skurcz jest w szczycie. Ten artykuł to właśnie ta odpowiedź, krok po kroku.

Zanim zaczniecie: kilka rzeczy do ustalenia wcześniej

Więcej o ogólnej roli partnera na sali piszę w artykule „Rola partnera przy porodzie”. Tu skupiam się wyłącznie na samym momencie skurczu, bo to zwykle najbardziej stresujący fragment dla osoby towarzyszącej.

Jedna rzecz zdarza się często: partner próbuje pomóc technikami, których rodząca w ogóle nie chce w tym momencie. Dlatego dobrze przećwiczyć wcześniej, jeszcze przed porodem, co konkretnie jej pomaga: mocny ucisk czy delikatny dotyk, cisza czy Wasz głos, ruch czy bezruch. Skurcze bywają zaskakująco różne osoba od osoby.

Oddech: jak pomóc, nie oddychając za nią

Częsty mit: partner ma „oddychać razem z nią” identycznie, licząc głośno na głos. To rzadko działa i bywa irytujące w szczycie bólu. Lepiej działa coś prostszego: pokazujcie spokojny, wolny rytm własnym oddechem, żeby rodząca miała się o co oprzeć wzrokiem lub słuchem, kiedy traci swój rytm.

💡 Wskazówka od położnej: Jeśli wcześniej ćwiczyłyście konkretną technikę oddechową (np. na zajęciach przygotowujących do porodu), przypomnijcie ją krótko, jednym zdaniem, nie całym wykładem: „pamiętaj, wydech dłuższy niż wdech”. W szczycie skurczu nie ma miejsca na długie instrukcje.

Dotyk i pozycje, które realnie łagodzą skurcz

To, co realnie pomaga w trakcie skurczu, zwykle mieści się w kilku sprawdzonych sposobach:

Pytajcie krótko i na bieżąco, co teraz pomaga: „mocniej czy lżej?”, „tu czy niżej?”. Potrzeby zmieniają się w trakcie porodu, czasem z jednego skurczu na drugi.

Słowa, które pomagają, i te, których lepiej unikać

Krótkie, spokojne zdania działają najlepiej: „jesteś tu”, „to mija”, „dobrze ci idzie”. Unikajcie pytań wymagających namysłu w trakcie skurczu, np. „czy na pewno tak jest lepiej?”. To zbyt dużo do przetworzenia w szczycie bólu.

Unikajcie też porównań i uspokajania na siłę typu „to nic takiego”, nawet w dobrej wierze. Rodząca wie najlepiej, jak bardzo to boli. Wasza rola to być obok, nie oceniać intensywności jej bólu.

Kiedy zrobić krok w tył i zawołać personel

Jeśli zauważycie coś, co Was niepokoi (nagła zmiana w zachowaniu rodzącej, silny niepokój, cokolwiek nietypowego), powiedzcie o tym położnej od razu, zamiast czekać. Nie musicie oceniać, czy to poważne, my to ocenimy.

W momentach interwencji medycznej odsuńcie się na tyle, żeby nie przeszkadzać personelowi w pracy, ale zostańcie w polu widzenia rodzącej, jeśli to możliwe. Wasza obecność, nawet z boku, wciąż ma znaczenie.

W skrócie: Jak partner może pomóc przy skurczach (podsumowanie)

Najczęstsze pytania

Czy partner powinien oddychać razem z rodzącą w trakcie skurczu?

Nie trzeba oddychać identycznie ani liczyć na głos. Skuteczniej działa pokazywanie własnym oddechem spokojnego, wolnego rytmu, żeby rodząca miała się o co oprzeć, kiedy traci swój.

Jaki dotyk najbardziej pomaga podczas skurczu?

Najczęściej pomaga ucisk na dolną część pleców lub kość krzyżową, z siłą, jaką rodząca wskaże na bieżąco. Warto też spróbować ciepłego kompresu i zmiany pozycji, jeśli stan zdrowia na to pozwala.

Jakich słów lepiej unikać przy rodzącej w trakcie skurczu?

Unikajcie pytań wymagających namysłu i uspokajania na siłę typu „to nic takiego”. Lepiej sprawdzają się krótkie, spokojne zdania: „jesteś tu”, „to mija”, „dobrze ci idzie”.

Kiedy partner powinien zawołać personel medyczny w trakcie skurczu?

Zawsze, gdy zauważy coś niepokojącego, np. nagłą zmianę w zachowaniu rodzącej. Nie trzeba samodzielnie oceniać wagi sytuacji, wystarczy zgłosić to od razu położnej.

Partner pochyla się nad rodzącą kobietą na korytarzu szpitalnym, wspierając ją przed porodem

Rola partnera przy porodzie. Co konkretnie robić na sali porodowej? Radzi położna

Wielu partnerów wchodzi na salę porodową z jednym pytaniem w głowie: co ja właściwie mam tu robić? To dobre pytanie i ma konkretną odpowiedź. Obecność partnera daje realne wsparcie, jeśli wiecie, na czym ono polega. W tym artykule mówię wprost, co partner robi krok po kroku, zanim, w trakcie i tuż po porodzie.

Dlaczego obecność partnera na sali porodowej ma znaczenie

Prawo do obecności osoby bliskiej podczas porodu to w Polsce prawo pacjentki, nie przywilej, o który trzeba prosić. Wynika to z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Ograniczenie tego prawa jest możliwe tylko w uzasadnionych sytuacjach, takich jak bezpieczeństwo zdrowotne, organizacja udzielania świadczeń albo sytuacje wymagające pilnych procedur medycznych, na przykład gdy przebieg porodu wymaga zakończenia pilnym cięciem cesarskim. W takich chwilach osoba towarzysząca może zostać poproszona, żeby poczekała pod salą operacyjną, i nie jest obecna podczas samego zabiegu. W praktyce widzę codziennie, że obecność bliskiej osoby zmienia atmosferę na sali: rodząca ma przy sobie kogoś, kto zna ją najlepiej, kto pamięta, co ustaliłyście wcześniej, i kto nie jest dla niej obcym człowiekiem w fartuchu.

To nie znaczy, że partner ma zastąpić personel medyczny. Wasze zadania się różnią. My pilnujemy przebiegu porodu i bezpieczeństwa, Wy jesteście po to, żeby rodząca nie była sama ze swoimi emocjami. To wystarczy, żeby zrobić różnicę.

Zanim zacznie się poród: jak przygotować się razem

Dobre przygotowanie zaczyna się dużo wcześniej niż pierwsze skurcze. Warto usiąść razem i ustalić kilka rzeczy na spokojnie, zanim zrobi się gorąco:

Rozmowa o planie porodu, nawet nieformalna, daje Wam wspólny język na później. Kiedy zaczną się skurcze, nie ma czasu na negocjacje, jest czas na działanie.

Na sali porodowej: co partner robi krok po kroku

To jest sedno pytania, z którym najczęściej się do mnie zgłaszacie. Konkretne rzeczy, które partner realnie robi:

Kiedy słuchać personelu, a kiedy pytać

Macie prawo pytać. Jeśli coś się dzieje, a nikt Wam nie wyjaśnił dlaczego, zapytajcie wprost: „Co się teraz dzieje?”, „Czy to jest coś, o czym powinniśmy wiedzieć?”. Dobry personel odpowie i to nie jest przeszkadzanie w pracy, to normalna część komunikacji.

Jest też druga strona tego samego: w momentach, kiedy położna albo lekarz podejmują szybką decyzję, to nie jest czas na dyskusję na sali. Zaufajcie, że działamy w interesie rodzącej i dziecka, zadajcie pytania zaraz potem, kiedy sytuacja się uspokoi. Rozróżnienie między „mam prawo zapytać” a „to nie jest moment na pytanie” przychodzi łatwiej, kiedy wiecie wcześniej, że oba są w porządku.

Kiedy partner też się boi

O tym mało kto mówi wprost, ale partnerzy też się boją. Widoku bólu bliskiej osoby, poczucia bezradności, tego, że coś zrobią źle. To normalne i wcale nie oznacza, że sobie nie poradzicie.

💡 Wskazówka od położnej: Jeśli poczujecie, że robi się Wam słabo, powiedzcie o tym personelowi, zanim zrobi się gorzej. Możecie usiąść, wyjść na chwilę, napić się wody. Rodząca potrzebuje Was obecnych, niekoniecznie idealnych.

W skrócie: Rola partnera przy porodzie (podsumowanie)

Najczęstsze pytania

Czy partner zawsze może być obecny podczas porodu w polskim szpitalu?

Tak, to prawo pacjentki do obecności osoby bliskiej, nie decyzja uznaniowa szpitala. Może zostać ograniczone tylko w uzasadnionych sytuacjach, na przykład gdy przebieg porodu wymaga pilnego cięcia cesarskiego. Wtedy osoba towarzysząca czeka pod salą operacyjną. Warto to potwierdzić przy zapisie do szpitala, bo procedury organizacyjne różnią się między placówkami.

Co partner powinien zabrać ze sobą na salę porodową?

Dokumenty, coś do picia i przekąski dla siebie, ładowarkę do telefonu, ewentualnie rzeczy ustalone wcześniej z rodzącą, np. olejek do masażu. W wielu szpitalach obowiązują też własne zasady dotyczące np. ubioru, dobrze sprawdzić to wcześniej na miejscu.

Co jeśli partner nie wie, jak pomóc w danym momencie?

Najprościej zapytać wprost: „Co teraz pomoże?”. Potrzeby rodzącej zmieniają się z minuty na minutę, więc nie ma jednej stałej recepty. Spokojna obecność, oddech razem z nią i gotowość do zmiany planu znaczą więcej niż perfekcyjna wiedza.

Czy partner może zadawać pytania personelowi medycznemu w trakcie porodu?

Tak, macie prawo pytać, co się dzieje i dlaczego. W momentach, kiedy trzeba podjąć szybką decyzję medyczną, lepiej zaufać personelowi i zapytać zaraz potem, gdy sytuacja się uspokoi.